Selecteer een pagina

De schaamte voorbij!

In mijn vorige blog heb ik het over kwetsbaarheid gehad en over hoe belangrijk het is om kwetsbaarheid te tonen om verbondenheid te kunnen ervaren. Wat daarin ook naar voren kwam, is dat het niet tonen van kwetsbaarheid vaak een gevolg is van schaamte.

Schaamte is een deep down inside angst om afgekraakt te worden, ongelijk te hebben en om ons minderwaardig te voelen en we hebben er allemaal weleens last vast, in meer of mindere mate. Schaamte is ook de angst voor onverbondenheid en het gevoel hebben dat we niet goed genoeg zijn om die verbondenheid te mogen ervaren, om die liefde te mogen ervaren. En dat terwijl juist die schaamte ons ervan weerhoudt om de kwetsbaarheid te tonen die nodig is om die verbondenheid te creëren. Lekker ingewikkeld hè 😉

Schaamte en kwetsbaarheid kun je eigenlijk niet los van elkaar zien. Vaak is het zo dat wanneer jij ontzettend ‘goed’ in schaamte bent, je juist ontzettend ‘slecht’ in kwetsbaarheid bent. Toch zullen we met die schaamte om moeten gaan om kwetsbaarheid te kunnen tonen. Want wanneer we leven met schaamte, leven we uit angst en door die angst durven we ons niet meer kwetsbaar op te stellen, met alle gevolgen van dien. Je verliest de betrokkenheid, het vertrouwen, de verbondenheid.

Wist je overigens dat onderzoek heeft uitgewezen dat onze hersenen sociale afwijzing en schaamte op precies dezelfde manier verwerken als lichamelijke pijn?[1] Schaamte kan dus daadwerkelijk pijn doen en een lichamelijke reactie veroorzaken. Toen ik dit las, viel er meteen een stukje schaamte van me af dat ik over had gehouden aan toen ik over heb moeten geven toen ik voor het eerst iemand over een grote ‘schaamtegebeurtenis’ in mijn leven vertelde. En ook van toen ik daarover vertelde tijdens de emdr-therapie die ik heb ondergaan en niet op tijd de prullenbak kon bereiken en toen op de vloerbedekking in het kantoortje overgaf. Nergens goed voor dus, die schaamte, ik hou mijn eten liever binnen 😉

Onderzoek heeft overigens ook uitgewezen dat het niet praten over bijvoorbeeld een traumatische ervaring nog schadelijker kan zijn dan de gebeurtenis an sich.[2] Hoe minder we praten, hoe meer last we ervan krijgen. Ik sluit me, uit eigen ervaring, hier volledig bij aan. Niet praten, maakt meer stuk dan je lief is.

We koppelen de dingen die we meemaken vaak aan ons gevoel van eigenwaarde. Echter wanneer dat iets is waar jij je voor schaamt, zeg je daarmee eigenlijk dat je niet goed genoeg bent. Het houdt je klein, die stomme schaamte.

Een bepaalde gebeurtenis of keuze, maakt niet wie jij bent. Daarom is het belangrijk om het verschil tussen schaamte en schuld te kennen. Ik vond dit zo ontzettend verhelderend!

Simpel gezegd komt het erop neer dat ‘schuld’ vaak een positieve invloed heeft. Je ziet in dat een bepaalde keuze of bepaald gedrag ‘slecht’ was en neemt daarvoor jouw verantwoordelijkheid. Er is nog verbetering en verandering mogelijk. Schaamte daarentegen heeft die mogelijkheid tot verbetering en verandering niet. “Ik heb iets slechts gedaan/meegemaakt”, verandert bij schaamte ineens naar “Ik ben slecht”. En daar valt niets aan te veranderen.

Nu je weet dat schaamte zich ook daadwerkelijke kan uiten in lichamelijke reacties, kun je wellicht jouw schaamtegevoelens ook wat eerder herkennen. Daarmee bedoel ik niet dat dit perse zo’n heftige reacties als de boel onder kotsen hoeft te zijn, maar ook bijvoorbeeld een snellere hartslag zijn, zweten, krampachtig worden, onrustig zijn, etc.

Vroeger schaamde ik me bijvoorbeeld enorm voor het feit dat ik supersnel huil. Ik jank al bij Bambi, wat zeg ik….ik kan zelf als janken om een theereclame of het zien van een mooi stukje natuur. Kun je je voorstellen hoe dat bij moeilijke gesprekken was? Ik klapte dicht, ik was alleen nog maar aan het vechten tegen die verdraaide waterlanders en kon vervolgens geen woord meer uitbrengen. Ik schaamde me voor mijn tranen en was alleen nog maar bezig in mijn hoofd wat daar dan weer van gedacht werd. En ik vond mezelf stom, heel stom. Want kom op zeg, je kunt toch zeker wel gewoon praten zonder te huilen?! Integendeel dus. Door die tranen terug te willen dringen, was er geen fatsoenlijk gesprek met mij mogelijk. Nu ik weet dat ik als hoogsensitief persoontje nu eenmaal snel huil en dat heb geaccepteerd, is het voor mij (en mijn gesprekspartners) een stuk makkelijker geworden. Ik maak er zelf gewoon even een opmerking over, vraag om een paar seconden, adem een paar keer diep in en uit en doe vervolgens mijn zegje. Tussen alle tranen door, dat wel. Maar dat is oké, dit hoort nu eenmaal bij mij en waar ik me daar vroeger voor schaamde, omarm ik het nu en zie ik het juist als kracht. Dat ik op zo’n moment huil, wil niet zeggen dat ik een emotioneel wrak ben of dat ik diep in de put zit. Ik voel nu eenmaal heel intens 🙂

Wat ik zelf vooral belangrijk vind bij het uiten van kwetsbaarheid, is om te denken hoe ik zelf ergens op zou reageren wanneer iemand anders dat bij mij zou doen, die kwetsbaarheid tonen. Hoe zou ik reageren wanneer iemand begint te huilen tijdens een gesprek? Zou ik die tranen zwak vinden of zou ik het waarderen en sterk vinden wanneer iemand zich zo kwetsbaar opstelt? Zou ik vinden dat iemand zich aanstelt of zou ik vinden dat het helemaal niets zegt over de persoon zelf? Op die manier kun je voor jezelf vaak wat beter inzien dat je je ergens eigenlijk helemaal niet voor hoeft te schamen. Ik probeer me er altijd van bewust te zijn dat het om iets gaat waar voor een ander schaamte bij komt kijken en dat compassie en empathie daarbij belangrijk zijn.

Empathie betekent overigens niet dat je precies hetzelfde moet hebben meegemaakt, het is het herkennen van een emotie die wordt ervaren, niet de gebeurtenis an sich. Luister met een open hart en mind, vel vooral geen oordeel en toon die emotionele verbondenheid. Laat iemand zien en voelen dat je ervoor diegene bent. Soms zijn woorden niet eens nodig, je kunt er gewoon zijn.

Wat die compassie betreft heb ik nog een heel mooi citaat daarover. Ik wilde eigenlijk schrijven, “geloof het of niet”, maar na wat ik hierboven heb geschreven, geloof je het ongetwijfeld direct…..ik las dit met tranen in mijn ogen, zo treffend vond ik het.

Compassie is niet een relatie tussen genezer en gewonde. Het is een relatie tussen gelijken. Pas wanneer we onze eigen duisternis goed kennen, kunnen we er zijn in de duisternis van de ander. Compassie krijgt pas inhoud wanneer we onze gezamenlijke menselijkheid herkennen. – Pema Chödrön

We hebben verschillend reactiegedrag op schaamte. Van het verstoppen van onszelf (hallo, herkenning in mijn vroegere ik!), het een ander naar de zin willen maken, tot het kwetsend worden naar een ander om zo jouw eigen gevoelens van schaamte niet onder ogen te hoeven zien. Belangrijk om dit bij jezelf (en bij een ander) te herkennen.

Vraag jezelf dus af waarom je bepaalde dingen doet die je doet, waar komt jouw gedrag vandaan? Waar komt jouw schaamte vandaan? Kun je daar iets aan veranderen? Wat zou jij jezelf voor advies geven? Hoe zou jouw wereld zonder schaamte eruitzien? En hoe zou jij op iemand anders reageren wanneer iemand zich kwetsbaar opstelt en zijn of haar schaamte uit? Zou je dan echt zeggen “Nou, dat is inderdaad iets om je flink voor te schamen zeg”, of zou je juist zeggen “Ik begrijp dat je je zo voelt, echter is het niets om je voor te schamen, niet in mijn ogen”?

Zoals gezegd, schaamte komt voort uit een angst voor onverbondenheid en het gevoel hebben niet goed genoeg te zijn. Werk dus vooral aan jouw eigenwaarde. Want als jij een goed gevoel van eigenwaarde hebt, dan hoef jij je niet meer te verstoppen, je hoeft niet meer te pleasen en je hoeft al helemaal niet kwetsend naar anderen te zijn. Bij een goed gevoel van eigenwaarden, durven we onszelf te laten zien en onszelf te zijn en dan hebben we helemaal geen behoefte om anderen te bekritiseren. Dan leven we vanuit liefde. En die liefde begint bij jezelf.

Laat je niet kleinmaken door schaamte, maar maak die schaamte klein door de dingen bespreekbaar te maken.

Ga jij jouw schaamte overwinnen en leven vanuit liefde? 🙂